آیا تا به حال در ترافیک سنگین متوجه بالا رفتن خطرناک آمپر آب پراید خود شدهاید؟ این یکی از بزرگترین کابوسهای هر رانندهای است.
از کار افتادن دور کند فن رادیاتور در پلتفرم پراید، مشکلی بسیار شایع اما به شدت خطرناک است که نباید نادیده گرفته شود.
این خرابی به ظاهر کوچک، میتواند باعث جوش آوردن موتور، سوختن واشر سرسیلندر و تحمیل دهها میلیون تومان هزینه تعمیرات شود.
در این مقاله تخصصی اما با زبانی ساده، قصد داریم صفر تا صد سیستم خنککاری پراید را کالبدشکافی کنیم.
شما یاد میگیرید که چگونه مانند یک مهندس حرفهای، علت روشن نشدن دور کند فن خودروی خود را پیدا کرده و آن را برطرف کنید.
“برای سفری بیدغدغه و ایمن، شماره امداد خودرو شبانه روزی ما را همیشه همراه داشته باشید تا در لحظات سخت، پشتیبان شما باشیم.”
شماره امداد خودرو: 02144880218
معماری و عملکرد مدار دور کند فن پراید چگونه است؟
سیستم خنککاری موتور در خودروهای خانواده پراید (صبا، ۱۳۱، ۱۳۲، ۱۱۱، تیبا و ساینا) یک ساختار هوشمند و مرحلهای است.
این سیستم از قطعات مختلفی مانند واحد کنترل الکترونیکی (ECU)، سنسورهای دما، رلهها و مقاومت حرارتی تشکیل شده است.
زمانی که دمای مایع خنککننده موتور به حدود ۹۰ تا ۹۳ درجه سانتیگراد میرسد، سنسور دمای آب (فشنگی) این تغییر را حس میکند.
سپس سنسور پیامی به کامپیوتر خودرو (ECU) میفرستد و کامپیوتر نیز فرمان روشن شدن فن در حالت «دور کند» را صادر میکند.
دلیل استفاده از دور کند، جلوگیری از وارد شدن شوک حرارتی به موتور و همچنین کاهش صدای آزاردهنده فن است.
جریان برق پیش از رسیدن به موتور فن، از قطعهای به نام «مقاومت فن» عبور میکند تا ولتاژ کاهش یابد و فن با سرعت کمتری بچرخد.
مهمترین دلایل کار نکردن دور کند فن رادیاتور
پیدا کردن دلیل اصلی خرابی، مهمترین قدم در تعمیرات خودرو است تا از هزینههای اضافی جلوگیری شود.
در ادامه، اصلیترین متهمان از کار افتادن دور کند فن را با هم بررسی میکنیم:
۱. سوختن مقاومت فن (رایجترین علت)
مقاومت فن قطعهای است که حرارت بسیار بالایی تولید میکند و به همین دلیل در مسیر جریان هوا نصب میشود.
اگر کیفیت این قطعه پایین باشد یا موتور فن به دلیل فرسودگی جریان برق زیادی بکشد، فیوز حرارتی داخل مقاومت ذوب میشود.
با سوختن این فیوز، مسیر جریان برق قطع شده و دور کند فن به طور کامل از کار میافتد.
۲. خرابی و فرسایش رله دور کند
رله دور کند یکی از پرکارترین قطعات سیستم برق پراید است و مدام در حال قطع و وصل جریان برق است.
این قطع و وصل شدنهای مکرر، باعث ایجاد جرقه و رسوب روی پلاتینهای داخل رله میشود.
این رسوبها مانند عایق عمل کرده و اجازه عبور جریان برق را نمیدهند، در نتیجه با وجود فرمان کامپیوتر، فن روشن نمیشود.
۳. ذوب شدن و فرسایش سیمکشیها و سوکتها
حرارت بالای موتور و رطوبت باعث اکسید شدن و سولفاته بستن سوکتهای حیاتی خودرو (مانند سوکت تخممرغی) میشود.
این مسئله مقاومت مدار را بالا برده و مانع رسیدن برق کافی به موتور فن یا رسیدن اطلاعات صحیح به کامپیوتر خودرو میشود.
شل بودن فیشها نیز باعث تولید حرارت موضعی شده و سوکتها را به مرور زمان ذوب میکند.
۴. ضعف در سیستم اتصال بدنه (ارتینگ)
اتصال منفی باتری به بدنه خودرو، برای تکمیل مدار الکتریکی تمام قطعات از جمله فن رادیاتور ضروری است.
زنگزدگی یا شل شدن پیچهای اتصال بدنه باعث افت ولتاژ شدید در کل سیستم برقرسانی میشود.
این افت ولتاژ باعث میشود رلهها توان کافی برای وصل کردن مدار نداشته باشند و سیستم خنککاری دچار اختلال شود.
جدول راهنمای فیوزها و رلههای مرتبط با فن پراید
برای عیبیابی سریعتر، باید جایگاه دقیق فیوزها و رلههای مرتبط با سیستم مدیریت حرارتی پراید را بشناسید.
در جدول زیر، اطلاعات حیاتی این قطعات برای شما گردآوری شده است:
| نام قطعه | ظرفیت / نوع | محل قرارگیری | وظیفه اصلی و نشانههای خرابی |
| فیوز D | ۴۰ آمپر | جعبه فیوز داخل کابین راننده | تامین برق قدرت فن / قطعی کامل مدار در صورت سوختن |
| رله دور کند | الکترومغناطیسی | جعبه رلههای جانبی کنار باتری | راهاندازی دور کند / جوش آوردن ماشین در ترافیک |
| رله دور تند | الکترومغناطیسی | جعبه رلههای جانبی کنار باتری | راهاندازی دور تند در دمای بحرانی / داغ کردن شدید |
| رله سهقلو | سیستم کولر | محفظه موتور نزدیک رادیاتور | روشن کردن همزمان فن و کمپرسور کولر |
چکلیست و آموزش مرحلهبهمرحله عیبیابی دور کند فن
اکنون که با قطعات آشنا شدیم، زمان آن است که دست به کار شویم و مشکل را مانند یک متخصص پیدا کنیم.
رعایت نکات ایمنی مانند خاموش بودن موتور در زمان دست زدن به پروانه فن، به شدت توصیه میشود.
-
مرحله اول: تست سنسور دمای آب (شبیهسازی بحران)
سوئیچ خودرو را باز کنید (نیاز به روشن کردن موتور نیست). سپس با احتیاط سوکت فشنگی آب را جدا کنید.
با این کار کامپیوتر احساس خطر کرده و برای جلوگیری از سوختن موتور، فنها را یکسره روشن میکند.
اگر فنها روشن شدند، یعنی تمام رلهها، فیوزها و موتور فن سالماند و مشکل احتمالاً از خود سنسور یا هوا گرفتن رادیاتور است.
-
مرحله دوم: تست بایپَس (Bypass) رله دور کند
اگر در مرحله قبل فن روشن نشد، رله دور کند را از جای خود خارج کنید.
با یک تکه سیم ضخیم، پایههای ۳۰ و ۸۷ (جایگاه آنها روی سوکت) را به هم متصل کنید.
اگر فن شروع به چرخیدن کرد، یعنی مسیر سیمکشی سالم است و خود رله دور کند خراب شده و نیاز به تعویض دارد.
-
مرحله سوم: بررسی سلامت مقاومت فن با مولتیمتر
مقاومت فن را پیدا کرده و از مدار خارج کنید. مولتیمتر را روی حالت تست بوق (پیوستگی) قرار دهید.
پروبها را به دو سر مقاومت بزنید؛ اگر صدای بوق شنیده نشد و عدد صفر نشان داده شد، یعنی مقاومت کاملاً سوخته است.
برای رفع مشکل باید یک مقاومت باکیفیت و شرکتی متناسب با مدل خودروی خود (یورو ۴ یا معمولی) تهیه کنید.
-
مرحله چهارم: تست مستقیم الکتروموتور فن
گاهی اوقات موتور فن نیمسوز شده یا بلبرینگهای آن گیرپاژ کردهاند که باعث آمپر کشیدن و سوختن مدام رلهها میشود.
سوکت موتور فن را جدا کرده و با دو رشته سیم، آن را مستقیم به قطبهای باتری وصل کنید.
موتور باید سریع و بدون لرزش یا صدای غیرطبیعی کار کند؛ در غیر این صورت باید موتور فن را تعویض نمایید.
-
مرحله پنجم: بررسی سیگنال کامپیوتر (ECU)
اگر تمام مراحل بالا را طی کردید و قطعات سالم بودند، باید رسیدن فرمان منفی از کامپیوتر به رله را چک کنید.
این کار نیاز به دستگاه دیاگ و لامپ تست دارد و در صورت عدم ارسال سیگنال، مشکل از سیمکشی اصلی یا خرابی خود ECU است.
عواقب خطرناک خرابی دور کند فن بر موتور و کولر
نادیده گرفتن خرابی دور کند فن، تنها به گرم شدن کابین ختم نمیشود و آسیبهای زنجیرهای مخربی به همراه دارد.
در این بخش بررسی میکنیم که چرا این قطعه ارزانقیمت، اهمیت فوقالعادهای دارد.
شوک حرارتی و سوختن واشر سرسیلندر
بدون دور کند، موتور به شدت داغ میشود تا زمانی که دور تند با قدرت وارد عمل شود و دما را ناگهان پایین بیاورد.
این تغییرات ناگهانی و خشن (انقباض و انبساط سریع)، باعث تاب برداشتن سرسیلندر و سوختن واشر آن میشود.
هزینه تعمیر واشر سرسیلندر و تراشکاری در خودروی پراید بسیار بالا و زمانبر است.
از کار افتادن سیستم تهویه و خرابی کولر
سیستم کولر برای خنک کردن گاز خود، به شدت به باد فن رادیاتور وابسته است.
وقتی دور کند کار نکند، فشار گاز داخل سیستم کولر به طرز خطرناکی بالا میرود.
در این حالت سنسور فشار گاز وارد عمل شده و کمپرسور کولر را قطع میکند که باعث میشود در اوج گرما، کولر فقط باد گرم بزند.
آسیب به شبکه برق و کامپیوتر خودرو
روشن شدن مستقیم فن روی دور تند، جریان برق بسیار شدیدی را در یک لحظه از باتری میکشد.
این افت ولتاژ ناگهانی باعث ریپ زدن موتور، نوسان دور موتور و کاهش عمر مفید سنسورهای حساس و کامپیوتر خودرو میشود.
با تقویت اتصال بدنه و رفع مشکل دور کند، این نوسانات آزاردهنده به طور کامل برطرف خواهند شد.